NIEUWSBRIEF HOI-BERG HOOGLANDERVEEN

Door Ida van der Lee, juli 2007

De ontwikkelingen in Vathorst en Hooglanderveen gaan in een dramatisch tempo door.  Telkens als ik naar Hooglanderveen, naar het Informatiecentrum  of naar de atelierwoning aan de Oude Veenweg ga, wordt mijn oriëntatie op de proef gesteld en ben ik weer blij dat ik de weg gevonden heb.

Het kunstproject Hoi-berg Hooglanderveen maakt ook veel ontwikkelingen door en om te voorkomen dat jullie de weg kwijtraken, wil ik jullie op de hoogte stellen van de voortgang van het project. Maar voordat ik een update geef, wil ik eerst het idee nog eens uiteenzetten. Het project heeft een aantal lagen en is niet voor iedereen even makkelijk te doorgronden.  

Aanleiding kunstopdracht

De veranderingen rondom het dorp Hooglanderveen door de aanleg van Vathorst vormden de aanleiding voor het kunstproject Hoi-berg Hooglanderveen. Het buitengebied heeft inmiddels zijn agrarische functie verloren, veel boerderijen zijn gesloopt. De boerderijen die er nog zijn staan wezensvreemd tussen de nieuwbouw. Tot 2014  worden ongeveer 11.000 woningen gebouwd voor  30.000 bewoners. Dit tegenover de 700 woningen van Hooglanderveen met ongeveer 2000 inwoners.

Thema’s

Een belangrijk thema van Hoi-berg Hooglanderveen is de 'ontboering' van het gebied en de identiteit van Hooglanderveen. Hoe is het de boeren vergaan die zijn weggetrokken of juist zijn gebleven? En blijft het karakter van Hooglanderveen behouden zoals de ontwikkelaars beweren of is er geen ontkomen aan en wordt Hooglanderveen een wijkje binnen Vathorst? 

Deze vraagstukken spelen een belangrijke rol in mijn ontwerp.

De Hoi-berg

Het belangrijkste onderdeel van dit plan is een functioneel bouwwerk in de vorm van een tweeroedige hooiberg dat veel voorkomt in het gebied tussen het Gooi en de Veluwe. Het bouwwerk is  te gebruiken als een muziektent, een podium waar niet alleen optredens, maar ook ontmoetingen kunnen plaatsvinden. De naam is daarom ook verbasterd naar ‘Hoi-berg’.

Als opmaat voor de komst van de Hoi-berg en om een voorproefje te geven van hoe je het podium kunt gebruiken zullen verenigingen uit het dorp optredens verzorgen met de boerenverhalen als uitgangspunt. De Hoi-berg wordt zo opgewarmd en bezield.

Achterliggende gedachte

De gedachte achter het ontwerp van de Hoi-berg is dat een hooiberg een bouwwerk is met een menselijke maat en aan de achterkant van het erf. Een beetje zoals het karakter van Hooglanderveen zelf. Ik verwijs naar het bewaren en conserveren van gras uit het vorige jaar, bedoeld als voedsel voor het volgende jaar. Ook de boerenverhalen uit het verleden zullen verzameld, bewaard en doorverteld worden, bij wijze van voedsel voor de toekomst. 

ONTWIKKELINGEN HOI-BERG

De Brink als locatiekeus Hoi-berg

Na een lange periode van overleg en discussie is eind juni 2007 de beslissing gevallen dat de Hoiberg gebouwd zal worden op de Brink.  

De Brink is vanouds een boerenplek omdat de boerderij Het Houteveen daar gelegen is. De Brink zal samen met de Van Tuyllstraat opnieuw worden ingericht. De bosjes met het levensgrote schaakbord zullen verdwijnen.  Het Houteveen wil de horeca-activiteiten aanpassen aan de activiteiten van de Hoi-berg. Deze locatiekeuze geeft de oude kern kans om zich te revitaliseren. De Hoi-berg kan gebruikt worden voor een kerstmarkt, stempelpost of voor optredens.  Het moet een levendig plein worden met de Hoi-berg als middelpunt.

Ontwerp Hoi-berg

Het ontwerp van de Hoi-berg ligt inmiddels klaar. Ontwerper Marc Petra heeft een eigentijdse variant op het oude traditionele vorm.  Onder het podium van  de Hoi-berg zullen handgemaakte kisten worden opgeslagen. De kisten worden gemaakt van het sloopmateriaal van de oude Dissel en een aantal boerderijen. De kisten kunnen tijdens voorstellingen of activiteiten worden gebruikt als tribune, picknick tafeltjes of als catwalk. De kisten hebben de maat van een hooibaal. In de zomer van 2007 heeft een groep kunstenaars de kisten in de atelierwoning in elkaar getimmerd.

De boerenverhalen

Daarbij heb ik samen met vier kunstenaars verschillende boeren die zijn vertrokken geïnterviewd. Hoe is het de boeren vergaan, wat missen zij van vroeger, welke nieuwe kansen hebben zij gegrepen?

Na deze interviews kan ik de conclusie trekken dat voor veel boeren het ergste leed is geleden. De moeilijkste periode was vooral toen alles bekend werd en nog geen duidelijkheid bestond. Wel is het pijnlijk dat zij de laatste ‘zwarte’ pagina van hun familiegeschiedenis zijn op die plek en dat hun wortels en sociale gemeenschappen verdwenen zijn. Voor de boeren die er zijn blijven wonen is het misschien nog wel zwaarder omdat de plek hun plek niet meer is. Een boerderij zonder land is eigenlijk geen boerderij. Het valt hen zwaar dat er rond hun boerderij allemaal huizen zijn gekomen.  

Toch merk ik ook dat ze allemaal zeggen, hoe cliché het ook is: ‘je moet door’. Boeren willen ook overleven. Zij hebben nieuwe kansen te baat genomen. Een aantal boeren rond Hooglanderveen had het niet breed en voor hen is nu de oude dag verzekerd. Voor sommigen betekent het dat ze nu bijvoorbeeld efficiëntere schuren en gebouwen hebben waardoor ze beter meekunnen met de eisen van de tijd.

Schoolprogramma Hoi-berg

In samenwerking met Scholen in de Kunst hebben de leerlingen van de Josephschool ook gewerkt aan het Hoi-bergproject. Ik heb voor de kinderen een presentatie gehouden over het project, wat kunst is en wat er in Hooglanderveen aan de hand is. De leerlingen hebben boeren geïnterviewd en de interviews uitgewerkt tot een tekst. Dit was de basis voor een voorstelling die in juni in de Dissel is opgevoerd. Ze hebben in een dag liedjes, sketches, dansjes, sterke verhalen en toneelstukjes aan elkaar gebreid tot een voorstelling van een ruim een uur. Ook hebben de leerlingen windvaantjes voor de Hoi-berg ontworpen.

Deelname Hoi-berg aan Kunstkavel, 1 en 2 september in Vathorst

In september 2007 heeft de vierde Kunstkavel, een festival in een rij huizen in aanbouw, plaatsgehad in Vathorst. Ditmaal in de casco’s aan de Laakboulevard ter hoogte van rotonde 6. Ook Hoi-berg was hier van de partij zijn. Mensen konden helpen om de kisten te timmeren.

Reünie en publicatie

In het voorjaar van 2008 heb ik een reünie voor de boeren georganiseerd. De opkomst was groot. Sommigen hadden elkaar al jaren niet meer gezien.