De spoorbuurt in Abcoude bestaat niet meer. Twaalf woonhuizen werden gesloopt om plaats te maken voor nieuw spoor dat nodig is voor de hogesnelheidslijn van Amsterdam naar Keulen. Vorig najaar werd in het project Ontroerend Goed afscheid genomen van de oude spoorbuurt door een rituele ontworteling van een schuurtje. Dit karakteristieke schuurtje maakte een tocht door het landschap. De gebeurtenis vormde het begin van de ingrijpende verandering die het landschap bij Abcoude te wachten staat.
Als
mensen belangrijke veranderingen ondergaan bestaan daar rituelen voor,
zoals een doop, begrafenis of bruiloft. Maar voor plekken bestaat geen
traditie van rituelen. Toch geloofden de oude Romeinen dat iedere plek
een eigen 'geest' had: de beschermgeest ofwel de 'genius loci'. De Romeinen
waren zich bewust van de noodzaak om in harmonie te leven met deze genius.
De
spoorbuurt in Abcoude was bij uitstek een plek met karakter. Een landelijk
buurtje gelegen in een oud romantisch landschap op het kruispunt van het
spoor en het water, met aan de horizon het oprukkende stadsbeeld van Amsterdam.
Is een ritueel voor zo'n plek denkbaar?
Het
afscheid dat op 18 november 2001 werd genomen deed vermoeden van wel.
Een archetypisch schuurtje, met zijn menselijke maat en pastorale voorkomen,
ging op reis door zijn eigen landschap. Eerst werd het door mensen van
de grond gelicht en door een oude boomgaard gedragen, toen door een hijskraan
op een schuit getild om vervolgens traag weg te glijden over het Gein.
De tocht toonde hoe broos ons landschap en onze woonplek is.
In
Abcoude toont zich een pijnlijk dilemma dat model staat voor vele ontwikkelingen
in de Nederlandse ruimtelijke ordening. De uitbreiding van het spoornet
wordt noodzakelijk gevonden, maar de consequentie is dat een historisch
landschap verdwijnt. Vanwege ruimtegebrek is het een onoplosbaar Nederlands
probleem. Soms kan het probleem niet worden opgelost maar slechts met
een gepast ritueel worden uitvergroot. Een ritueel om iets te beleven
wat anders vormloos zou verdwijnen.
Om
een plek te doorgronden moet je er vaak aan het werk zijn. Stukje bij
beetje dringt de geschiedenis en de geest van de plek dan door. Uit verhalen
bleek dat er in Abcoude tot 1973 een seinhuisje op het spoor had gestaan.
Op oude foto's leek dit seinhuisje op het schuurtje dat over het Gein
had gedreven, maar dan op een sokkel. Het idee ontstond om het bewuste
schuurtje na de herinrichting van het stationsgebied, in 2006, te laten
terugkeren in de gedaante van een seinhuisje. Zo'n 'vreemd' gedenkteken
roept reacties op en zorgt ervoor dat mensen weer nieuwe verhalen gaan
vertellen.
Een
ander gegeven waar bewoners over vertelden waren de leilinden die oorspronkelijk
bij de ingestorte boerderij Groot Rome hoorden. Zij zijn ouder dan het
spoor zelf. Tachtig jaar lang waren het spoor, de boerderij en de leilinden
beeldbepalend voor de buurt. Omdat de linden ook moesten wijken voor de
HSL ontstond het plan om deze karakteristieke bomen te bewaren. Later
kunnen afdrukken gemaakt worden in het beton van de nieuwbouw, zodat er
fossielen van leilinden ontstaan. De gekapte bomen liggen inmiddels bij
Fort Abcoude te wachten om vereeuwigd te worden.
Dankzij medewerking van Rail Infrabeheer heeft het project Ontroerend Goed een tijdelijke werkplek vlakbij station Abcoude gekregen. Het betreft de hooischuur van een boerderij aan het Gein. Deze hooischuur zou als laatste object in de buurt tegen de vlakte gaan) Tot die tijd kon Ontroerend Goed er gebruik van maken en aldus geschiedde. .(verwijderen De hooischuur is dichtgetimmerd en omgedoopt tot 'Sporenpaviljoen'. In dit paviljoen is restmateriaal uit de gesloopte huizen en de buurt verwerkt tot een beeldverslag van de verdwijning. Ook werden Inmiddels zijn er lezingen en kijkdagen geweest om de locale bevoking te informeren. Ontroerend Goed kan zo een voorbeeld zijn voor een strategie op andere plaatsen in Nederland, omdat herbestemming en verandering van het landschap permanent aan de orde zijn.
Ida van der Lee - Installatie met restmateriaal gesloopte huizen (bovenaanzicht), Sporenpaviljoen Abcoude, 2002.
Verzameld:
een
intact schuurtje
plaatmateriaal schuurtjes
14 deuren
18 ramen
3 leilinden
4 lampen
1 stoel
1 kastje
houten planken
balken
huisnummers
2 binnentrappen
groene schouw tegeltjes
4 wasbakken
boomwiggen
heiligenbeelden
keukenkastjes
schouw
keien karnpad
stoeptegels
leien
granieten aanrecht
tientallen huissleutels
bakstenen
Belgisch hardsteen
marmeren platen
verhalen en herinneringen (verwijderen)
oude foto's
opgezette eekhoorn
stukjes behang
oude kranten
en nog zo wat dingen
